‘Hé, hij lacht’, hoorde ik mezelf hardop zeggen terwijl ik rondliep in de presentatie van The Black Archives op de kunstmanifestatie Documenta in Kassel. Ik stond voor een groot portret van Anton de Kom, antikoloniaal schrijver en verzetsstrijder, die de laatste tijd eindelijk de erkenning krijgt die hij verdient. De foto is onderdeel van een ode die The Black Archives brengt aan Anton de Kom. In 1933 schreef hij het boek Wij slaven van Suriname en de portretfoto die op dat boek prijkt – vanuit een bijzonder perspectief, genomen van bovenaf – is uit dezelfde serie als die op Documenta wordt getoond, alleen kijkt Anton de Kom op de bekende foto een stuk serieuzer. Beide foto’s zijn gemaakt door zijn vriend en mede-activist Piet Zwart. Die van het boek is opgenomen in de Eregalerij van de Nederlandse Fotografie.

Anton de Kom op Documenta en Anton de Kom in de Eregalerij 

Afgezien van dit bijzondere portret was er nauwelijks fotografie te zien op Documenta, die dit keer geheel door collectieven was samengesteld. Ja, fotografie was er wel in de vorm van archiefmateriaal of als basis voor ander werk, maar nauwelijks zelfstandig. Ook op die andere belangrijke hedendaagse kunstpresentatie, de Biënnale van Venetië, is dit jaar maar weinig fotografie te vinden. Geeft niets, de aandacht voor fotografie gaat altijd in golven. Komt wel weer.

Als je toch op zoek bent naar fotografie in zuivere vorm, kun je zoals ieder jaar terecht in Arles, waar het grote festival in en om de stad, ‘Rencontres d’Arles’, al sinds 1970 wordt georganiseerd. Vrouwen voeren hier de boventoon dit jaar. Zo is er een overzichtstentoonstelling van de stoere Lee Miller (1907-1977), die haar carrière als modefotograaf inruilde voor die van onverschrokken oorlogsverslaggever. Ook jong talent krijgt de kans, zoals de Chinese Wang Yimo die een portret maakte van de collega’s van haar moeder die werkten in een energiecentrale. Ze liet hen poseren alsof ze dansers waren – op grote afstand van elkaar maar toch één geheel vormend – in een decor van verlaten fabriekshallen, met op de achtergrond, zo zie je na even goed kijken, vallende doorschijnende kwallen. Haar werk is opgesteld in een zaal van een oude abdij, even buiten Arles.


© Lee Miller (links)  © Wang Yimo (rechts)

Meer richting het centrum van de stad is een tentoonstelling van Julia Gat, die vorig jaar afstudeerde aan de Willem de Kooning Academie. Zij legt al jarenlang haar familie vast en de beelden van dit hechte gezin zijn even jaloersmakend als vertederend. Zoals dat portret van een jongen en meisje liggend op een handdoek in het zand, hun hoofden vertrouwelijk dicht bij elkaar. De hechtheid van het gezin wordt nog het best verwoord door een van de jongste telgen, die aan het woord komt in een homevideo. Op de vraag ‘waar woon je?’ antwoordt hij: ‘In de familie Gat.’ Met haar werk ‘khamsa, khamsa, khamsa’ won Julia Gat vorig jaar nog in het Nederlands Fotomuseum de publieksprijs van het Steenbergen Stipendium voor afstudeerders aan de kunstacademies. Nu schittert datzelfde werk dus op een internationaal podium.


© Julia Gat

Het drukbezochte fotofestival in Arles onderstreept nog maar eens het belang van speciale plekken waar je aan je trekken kunt komen voor het medium fotografie. Zoals dat ook kan in het Huis met de Drie Ogen in Venetië (geen onderdeel van de Biënnale), dat met ‘De poëzie van het moment’ het oeuvre eert van Sabine Weiss (1924-1921), de laatste representant van de Franse humanistische fotografie; of in het Nederlands Fotomuseum, waar nu genoten kan worden van de Eregalerij van de Nederlandse fotografie die de ontwikkeling van 180 jaar fotografie bejubelt; van de groepsexpositie Verbeelding waarin 23 beeldmakers een podium krijgen om op geheel eigen wijze hun verhouding tot de wereld te laten zien; en van het vrolijk makende Typisch Nederland van Jan-Dirk van der Burg.

Een bijkomend voordeel van een bezoek aan een fotografiemuseum is dat het er altijd heerlijk koel is. Om de kwetsbare fotografie te beschermen, maar op hitte-dagen ook behaaglijk voor het publiek.

Gebouw Las Palmas Statendam 1 (Wilhelminapier), Rotterdam +31 (0)10 203 04 05 info@nederlandsfotomuseum.nl

© 2016 - 2019 Nederlands Fotomuseum. WooCommerce door Redkiwi