|
|
Flip Bool, 2009
1. Archieven
De kerncollectie van het Nederlands Fotomuseum bestaat uit de integrale (negatieven)archieven die sinds 1989 door het Nederlands Fotoarchief zijn verzameld. Het gaat hierbij inmiddels om bijna 130 integrale oeuvres van Nederlandse fotografen met circa vier miljoen negatieven, dia's en afdrukken uit de periode vanaf circa 1890 tot eind vorige eeuw. Een overzicht hiervan is op deze site te vinden via collecties en fotografendossiers. Overdracht van archieven vindt plaats op basis van contracten met betrekking tot exploitatie van auteursrechten.
beheer
Eventuele inkomsten uit exploitatie worden grotendeels aan de rechthebbenden afgedragen. De aan het Fotomuseum toekomende revenuen worden aangewend voor beheer, behoud, ontsluiting en beschikbaarstelling van de archieven. De contractueel vastgelegde afdrachtpercentages zijn mede gebaseerd op de toegankelijkheid van een archief en de staat waarin het negatief- of diamateriaal bij overdracht verkeert. Met het oog op een maximale levensduur van dit kwetsbare fotografische erfgoed beschikt het Nederlands Fotomuseum over technisch hoogstaande koelkluizen met circa 7 km aan plankruimte in rolstellingen.
visueel geheugen
De collectie verschaft inzicht in de ontwikkeling van de fotografische
technieken en artistieke ontwikkelingen op het gebied van de
fotografie. Tevens toont zij hoe het medium zich professionaliseerde en
hoe de positie van de fotografie veranderde ten opzichte van de
traditionele beeldende kunsten. Omdat de geschiedenis van de fotografie
nauw verweven is met historische en maatschappelijke ontwikkelingen,
vormt de collectie tevens een belangrijke historische informatiebron.
selectiecriteria
De artistieke en (cultuur)historische waarde van archieven is doorslaggevend voor opname ervan in de collectie. Oeuvres van fotografen worden in de collectie opgenomen op basis van artistieke kwaliteit en thematisch belang. Wat betreft de archieven wordt het verzamelbeleid gekenmerkt door een sterk dynamisch karakter. Belangrijke nieuwe dwarsverbanden ontstaan doordat de collectie geleidelijk groeit en wordt ontsloten. Ook invloeden vanuit het (foto)historische vakgebied vormen een stimulans bij het verzamelen van thema's en oeuvres, waarbij de erkenning van de foto als historische bron een belangrijke rol speelt. Naast archieven van professionele fotografen zijn vanaf het begin ook oeuvres van al dan niet georganiseerde amateurfotografen in de collectie opgenomen.
Gezien de kosten die een verantwoord beheer en behoud met zich
meebrengen vraagt het opnemen van nieuwe archieven in toenemende mate
om zorgvuldige selectie. De mate van ontsluiting door de fotograaf zelf
vormt hierbij een belangrijk additioneel criterium.
canon
De fotohistorische kerncollectie bestaat uit een aantal archieven van
fotografen die een sleutelrol hebben gespeeld in de geschiedenis en
ontwikkeling van de Nederlandse fotografie. De naamsbekendheid van een
fotograaf is echter niet het enige criterium voor opname van een
archief. De belangstelling voor en de geschiedschrijving over de
Nederlandse fotografie zijn van zo'n recente datum dat er nog geen
sprake kan zijn van een objectief oordeel over de betekenis van de
fotografen in een breder kader. De gebruiksfrequentie van archieven is
evenmin een goede maatstaf, omdat gebruik van foto's doorgaans is
gebaseerd op de canon van meest gepubliceerde of geëxposeerde foto's.
Ed van der Elsken | Straatbeeld, omgeving Waterlooplein, Amsterdam (1963-1968)
2. Thematische kernen
De verzamelactiviteit op het gebied van archieven kan er in belangrijke mate toe bijdragen dat de beperkte fotografische canon wordt verbreed. De verwevenheid van fotografie en maatschappelijke ontwikkelingen maken het vrijwel onmogelijk om artistieke vorm en (cultuur)historische inhoud van elkaar te scheiden. Binnen de archieven van de verschillende individuele fotografen laten zich een groot aantal belangrijke foto- en (cultuur)historische kernen onderscheiden.
sleutelthema's
Belangrijke foto- en (cultuur)historische kernen in de archieven in alfabetische volgorde:
-
Amateurfotografie: Katharina Behrend, Cobie Douma, Egbert Kunst, Hans Poley, Hein Wertheimer en diverse albums.
-
Antropologische fotografie: Ed van der Elsken, Paul Julien, Ata Kando, Cas Oorthuys en diverse fotoalbums.
-
Architectuurfotografie: Bernard Eilers, Cor Geljon, Jan Kamman, Werner Mantz, Evert van Ojen, Cas Oorthuys, Jaap d'Oliveira, Hans Sibbelee, Hans Spies, Jan Vrijhof.
-
Bedrijfsreportages: Hans de Boer, Violette Cornelius, Ed van der Elsken, Nico Jesse, Ata Kando, Cees van der Meulen, Cas Oorthuys.
- Breedbeeldfotografie: Ed van der Elsken, Frits J. Rotgans.
-
Dekolonialisatie van Indonesië: Charles Breijer, Lex de Herder, Cas Oorthuys en diverse fotoalbums.
-
Entertainment industrie: Kors van Bennekom, Bob van Dam/Combi Press, Ed van der Elsken, Carel de Vogel.
-
Film en fotografie: Chas Gerretsen, Paul Julien, Paul Schuitema, Sam Waagenaar, Piet Zwart.
-
Fotoalbums: Katharina Behrend, Cobie Douma, Lex de Herder.
-
Fotografische beroepsverenigingen: Jan den Boestert, Victor Meeussen, Wim Noordhoek, Carel de Vogel, Lies Wiegman, Meinard Woldringh als leden van de NFK. Charles Breijer, Violette Cornelius, Ed van der Elsken, Ata Kando, Dolf Kruger, Cas Oorthuys als leden van de GKf.
-
Grafische vormgevers: Paul Hartland, Jan van Keulen, Gerrit Kiljan, Ralph Prins, Paul Schuitema, Piet Zwart.
-
Historische procédés, zoals autochromen, Piaget en Dufay color, stereofotografie (A. Burdet), breedbeeldfotografie (Frits J. Rotgans), Jospé driekleurensysteem (Bernard Eilers).
-
Illegale fotografie tijdens de Duitse bezetting: Charles Breijer, Violette Cornelius, Cobie Douma, Bert Haanstra, Menno Huizinga, Ary Koppejan, Boris Kowadlo, Frits Lamberts, W.F. Leijns, Cas Oorthuys, Hans Poley, Ed van Wijk.
-
Immigratiegeschiedenis: Violette Cornelius, Robert de Hartogh, Ata Kando, Esther Kroon, Peter Martens, Kees Molkenboer, Nico Naeff, Maria Toby.
-
Landschaps- en natuurfotografie: Nol Binsbergen, Adolphe Burdet, Kees Hana, Fred Hazelhoff, F.P.J. Kooijmans, J.P. Strijbos, P.L. Steenhuizen, Wim K. Steffen, Richard Tepe.
-
Maritieme fotografie: Cees van der Meulen.
-
Modefotografie: Olof Veltman, Lood van Bennekom, Carel de Vogel.
-
Naaktfotografie: Katharina Behrend, Kors van Bennekom, Jan den Boestert, Wally Elenbaas, Paul Hartland, Leo Hübscher, Egbert Kunst.
-
Nieuwe Fotografie: Paul Citroen, John Fernhout, Jan Kamman, Gerrit Kiljan, Paul Schuitema, Piet Zwart.
-
Parlementaire fotografie: Nico Naeff, Eddy de Jongh.
-
Persfotografie: Alfred van Sprang (Der Spiegel), Freek Aal, Kors van Bennekom en Dolf Kruger (De Waarheid). Bert Buurman (De Telegraaf), Lex de Herder (Rotterdams Dagblad), Eddy de Jongh (Vrij Nederland), Kees Molkenboer, Nico Naeff.
-
Portretfotografie: Bernard Eilers, Marius Meijboom, Eddy de Jongh.
-
Productfotografie: Cok de Graaff, Marius Meijboom, Paul Schuitema, Olof Veltman, Piet Zwart.
-
Reisreportages: Ed van der Elsken, Ata Kando, Wim Noordhoek, Cas Oorthuys en diverse albums.
-
Topografische fotografie: Kees Molkenboer, Cas Oorthuys, Ed van Wijk.
-
Volkskunde: Charles Breijer, W.F. van Heemskerck Düker, Willem van Malsen, Cees van der Meulen, Cas Oorthuys.
-
Watersnoodramp (1953): Ed van der Elsken, Aart Klein, Dolf Kruger, Ed van Wijk.
Hans Aarsman | Ringweg-Noord
3. Aankopen
De collectie bestond tot 2003 vooral uit integrale (negatieven)archieven die sinds 1989 door het Nederlands Fotoarchief bij elkaar werden gebracht. Tot eerstgenoemde datum ontbraken de financiële middelen om afdrukken of andere objecten aan te kopen. Dankzij het Wertheimer-legaat kwam er in 2003 een jaarlijks aankoopbudget beschikbaar van € 75.000 en sinds 2008 wordt dit bedrag beschikbaar gesteld door de BankGiro Loterij. Mede dankzij een additionele aankoopsubsidie van de Mondriaan Stichting over de jaren 2008 en 2009 werd het mogelijk de eigen collectie door gerichte aankopen te verrijken.
contextueel verzamelen
Uitgangspunt is dat deze aankopen passen in de missie van het museum en de Fotocollectie Nederland. Bovendien dienen de aankopen aan te sluiten bij de reeds bestaande collectie van het Fotomuseum, waarbij het accent ligt op de Nederlandse fotografie. Centraal staat in het aankoopbeleid dat er - afwijkend van de meeste andere fotoverzamelende instellingen - in principe geen afzonderlijke foto's worden verworven, maar bij voorkeur samenhangende groepen foto's of projecten. In aansluiting op de rijke kerncollectie van archieven wordt er met andere woorden gestreefd naar een contextuele vorm van verzamelen.
verworven (boek)projecten
Naast historische fotoalbums gaat het met name om invloedrijke en integrale projecten uit de recente geschiedenis van de Nederlandse fotografie. Voorbeelden hiervan zijn de grensverleggende en inmiddels antiquarisch zeer gezochte (boek)projecten:
-
Hans Aarsman, Hollandse Taferelen (1989) en Aarsman's Amsterdam (1997)
-
Bertien van Manen, Honderd Zomers, Honderd Winters (1994)
-
Wout Berger, Giflandschap. Vervuilde locaties en landschappen in Nederland (1992)
-
Roy Villevoye, Kerven (2000)
-
Hannes Wallrafen, Van de Tijd en de Tropen - Honduras (2002)
-
Ad van Denderen, Go No Go (2003)
Met name vanwege de beperkte houdbaarheid van analoge kleurnegatieven of dia's zijn de oorspronkelijke beelddragers van deze (boek)projecten inmiddels grotendeels overgebracht naar de optimaal geklimatiseerde koelkluizen van het museum.
te verwerven
Verwerving en digitale openbaarmaking van de volgende (boek)projecten zijn gepland:
-
Sanne Sannes, Oog om oog (1964)
-
Theo Baart, Bouwlust (1999)
-
Geert van Kesteren, Why Mister Why? Iraq 2003-2004 (2004)
Helena van der Kraan | Neushoorn in Diergaarde Blijdorp (2000-2001)
4. Digitale collectievorming
Gezien de beperkte houdbaarheid van de meest gangbare kleurenafdrukken worden bij voorkeur door de fotograaf gecontroleerde digitale bestanden van de oorspronkelijke negatieven of dia's verworven. Dit in combinatie met geautoriseerde digitale of analoge referentieafdrukken en de context waarin de beelden oorspronkelijk zijn verschenen. Het museum verwerft niet alleen het recht deze beelden en de oorspronkelijke boekprojecten in analoge of digitale vorm binnenshuis te presenteren, maar ook via zijn website voor een breder publiek toegankelijk te maken.
toegankelijkheid
Met name de verwerving en de presentatie van de 'Aarsman-collectie' leidde in 2006 tot de nodige publiciteit doordat particulieren er voor eigen gebruik via de website van het Nederlands Fotomuseum thuis zelf in relatief hoge resolutie tot A 3-formaat prints van konden maken. Terwijl de door Aarsman geïnitieerde signeeractie van deze thuis gemaakte digitale prints eenmalig zal blijven, volgde Helena van der Kraan zijn voorbeeld om een serie foto's voor non-commercieel gebruik in hoge resolutie via de website van het Fotomuseum ter beschikking te stellen. Met het oog op een nooit verschenen publicatie maakte zij in 2001-2002 een unieke reeks kleurenfoto's van dieren en bezoekers in Diergaarde Blijdorp. Via de website van het Nederlands Fotomuseum zijn die alsnog toegankelijk.
aanwinsten online
In het verlengde hiervan streeft het museum via zijn website ook naar digitale toegankelijkheid van andersoortige nieuwe aanwinsten, zoals het project Every Week a New Book (2007) van Wil van Iersel en The originality of the avant-garde and other modern myths (former Central Post Office Rotterdam, 2008) van Susanne Kriemann.
5. Opdrachten
Aansluitend op het sinds 1999 gerealiseerde lezingenprogramma rond het thema The Past in the Present vormen opdrachten aan fotografen een belangrijk aspect van het verzamelbeleid. In het kader van The Past in the Present realiseerden Hannes Wallrafen, Loodwicks Press Images en Paul Bogaers op basis van de collectie respectievelijk de projecten Schone Schijn (2002), Postlatent. Onbedoelde fotografie (2002) en Broedplaats Europoort v/h De Beer (2005).
interactief boekproject
Deze opdrachtpraktijk heeft in 2008 een vervolg gekregen door de ontwikkeling van een interactieve versie van het boek Any Resemblance to Existing Persons is Purely Coincidental. Stories of Mr. Wood. Bombay - Los Angeles (2006) van Vanessa van Dam en Martine Stig. Naar analogie van de narratieve structuur die een klassieke speelfilm kenmerkt, schreven Stig en Van Dam thuis een scenario voor een tiendaags verblijf in een stad en de fotografische zoektocht naar een fictieve 'Mr. Wood'. Aan de hand van dit scenario bezochten zij in 2004 samen Bombay en Los Angeles - in filmtermen Bollywood en Hollywood - en bundelden de resultaten hiervan in het genoemde boek. Dankzij de opdracht voor deze digitale versie is het nu ook mogelijk de visuele resultaten van hun bezoeken aan deze twee filmsteden en de speurtocht naar de fictieve Mr. Wood naast elkaar te bekijken en te vergelijken.
analoog en digitaal vervolg
In aansluiting hierop kreeg het in 1996 gerealiseerde project Biography 1949-1996 (Provinciaal Museum voor Fotografie, Antwerpen) van Hans Eijkelboom in 2009 een analoog en digitaal vervolg. Enerzijds door de publicatie Portraits & camera's 1949-2009 en anderzijds door de resultaten van dit project via de website van het museum toegankelijk te maken.
Eddy de Jongh | Wereld der toekomst (1958)
6. De toekomst
Terwijl het Nederlands Fotomuseum er via zijn website, beeldbank en deelname aan projecten als Het Geheugen van Nederland alles aan doet om de collectie digitaal toegankelijk te maken, bestaat deze tot nu toe grotendeels uit analoge beelddragers. Naar verwachting zullen binnenkort ook zogenoemde digital born beelden of archieven deel van de collectie uit gaan maken. Dit stelt het museum voor nieuwe opgaven met betrekking tot de duurzame opslag, conservering en ontsluiting van dit digitaal gemaakte beeldmateriaal. Het ingezette digitale verzamelbeleid vormt een belangrijke proeftuin om hiermee alvast de nodige ervaring op te doen.
|
|
|
Zie ook...
|
