Luxe vehikel

Beste Nicéphore,

De centrale vraag uit de vorige brief wil ik graag hernemen: hoe kan iemand zich een voorstelling maken van iets waarvan hij het bestaan niet kent? Die vraag is dubbel van toepassing op u. Ten eerste heeft u een medium uitgevonden dat ons toont wat we ons niet kunnen voorstellen. Ten tweede is het juist aan u onmogelijk uit te leggen hoe de fotografie zich heeft ontwikkeld.

Hoe oud zou u nu eigenlijk zijn, 241? De onmogelijke aard van onze briefwisseling levert problemen op. Zo laat de plek die de daguerreotypie inneemt in de ontwikkeling van de fotografie zich moeilijk beschrijven aan iemand die al in 1833 overleed. Ik zal een beroep moeten doen op uw voorstellingsvermogen. Zoals ik in mijn vorige brief al aangaf, vertrouw ik erop dat u daar in ruime mate over beschikt.

Het lijkt wel alsof de negentiende-eeuwers allemaal dachten dat het nieuwe medium de schilderkunst zou vervangen. Een van haar onontbeerlijke functies, het representeren, moest ze immers afstaan aan de fotografie. Dit gaf de schilderkunst tegelijkertijd de vrijheid geen ‘nabootsing van de natuur’ meer te hoeven zijn. Zij kon eindelijk een eigen taal ontwikkelen.

De schilderkunst is dus niet opgehouden te bestaan, integendeel. Het ene medium komt nooit in plaats van het andere. Ze overlappen elkaar hoogstens, maar blijven naast elkaar bestaan. De fiets heeft het lopen ook niet weggedrukt, evenmin als de automobiel de fiets overbodig heeft gemaakt... Hier komt de fotografie van pas. Bijgevoegd vindt u twee foto's, de Benz Vélo uit 1894 en de T-Model Ford uit 1908.

De automobiel was letterlijk een uit zichzelf bewegende koets. Een luxe koets, dat wel. Niet alleen zag hij er luxe uit, zoals de auto van Benz was, het was ook een ongewone luxe om je door dat apparaat te laten dragen. Niet iedereen kon zich dat veroorloven. De auto was iets van de elite, de hoedendragers; de rest kon er alleen bewonderend naar kijken. Daarin was de daguerreotypie niets anders: een luxe vehikel dat alleen de welgestelde en ontwikkelde mens op zijn zilveren drager nam.

De daguerreotypie deed een belofte, die door andere media nog ingelost moest worden: dat er een medium was ontstaan dat iedereen zou kunnen gebruiken en dat alles zou kunnen reproduceren. In theorie kon dat wel, maar in de praktijk was de daguerreotypie een log en duur vehikel. Zoals dat gaat bij uitvindingen, maakte zij wel de weg vrij voor een golf aan revolutionaire media. Na de daguerreotypie ging men de natuur vastleggen op papier, op glas, op goedkoop tin. Haar belofte werd pas ingelost toen zij links en rechts door andere procédés werd ingehaald; in snelheid, in gemak, in kostenbesparing. Maar niet in schoonheid.

Bij de auto heette deze revolutie de T-Ford. Dat was de eerste auto die op grote schaal werd geproduceerd én gereden. En wat belangrijker was: hij leek niet meer ergens anders op. De auto was een ding op zichzelf geworden. Net zoals de fotografie na de daguerreotypie steeds minder op schilderkunst ging lijken, en haar eigen plek verwierf in de media en de kunsten. Fotografie begon eigenlijk pas na de daguerreotypie. De daguerreotypie was een overbruggingsmedium, dat weliswaar aan de wieg, maar vooral in de schaduw stond van een veel grotere revolutie: de beeldcultuur.

Groet,