|
|
door Frits Gierstberg
Zonder fotografie is de huidige wereld ondenkbaar. Hoe vreemd het ook mag klinken, zonder fotografie is de huidige wereld zelfs grotendeels onzichtbaar. Want al zijn we nog zo reislustig, het meeste wat wij van de wereld zien, zien wij via foto's: in kranten, tijdschriften, boeken en sinds kort internet. Televisie, film en video spelen anno 2006 weliswaar ook een grote rol in het zichtbaar maken van de wereld, maar de fotografie ging aan deze media vooraf. Zij is de oudste van de 'nieuwe media' en zij heeft sinds de officiële bekendmaking van de uitvinding ervan, in 1839 aan de Franse Academie van Wetenschappen in Parijs, ons wereldbeeld fundamenteel veranderd.
visuele bron
Gepubliceerde foto's zijn al meer dan een eeuw onze belangrijkste visuele informatiebron. Door het werk van documentaire fotografen en fotojournalisten weten wij wat er in andere delen van de wereld gebeurt. Maar foto's informeren ons niet alleen over de actualiteit, zij vormen ook een belangrijke visuele bron van historische informatie. Dankzij de fotografie weten we bijvoorbeeld hoe onze negentiende-eeuwse voorouders eruit zagen, of wat het straatbeeld was in het Nederland van vóór de oorlog. Zo kunnen aan de hand van foto's gebombardeerde gebouwen en kunstwerken worden gereconstrueerd.
oude liefdes
Die functie van de fotografie als historisch document passen we ook toe in ons eigen leven. Of het nu gaat om een antiek fotoalbum, jeugdfoto's in een oude schoenendoos of digitale beelden in onze computer van de laatste vakantie: met foto's bewaren en koesteren we onze herinneringen aan grootouders, jeugdvrienden, oude liefdes en verre reizen.
verleidster
Maar foto's zijn niet alleen documenten, zoals ook natuurwetenschappers of de politie ze gebruiken. In tegenstelling tot wat in de negentiende eeuw nog werd geloofd, is de fotografie een zeer subjectief medium. Fotografen kunnen er de werkelijkheid mee verdraaien en deze mooier voorspiegelen dan zij is. Zelfs foto's die er objectief uitzien, kunnen een vervalsing zijn van de werkelijkheid. Er bestaan talloze voorbeelden uit de geschiedenis waarin gemanipuleerde foto's voor propagandadoeleinden zijn ingezet.
Denk ook aan reclamefotografie, die een perfecte wereld verbeeldt en waarbij vervalsing is 'toegestaan'. Hier is fotografie geen informante maar verleidster. In onze tijd omarmen beeldend kunstenaars het medium met enthousiasme, wat een teken is dat ook zij zich bewust zijn van de subjectiviteit van de fotografie, en dus van haar beeldende mogelijkheden.
populair
De toepassingsmogelijkheden van de fotografie zijn bijna eindeloos. De fotografie is misschien wel het meest toegepaste, beeldende medium dat we kennen. De combinatie van realisme en goedkope, snelle en foutloze reproduceerbaarheid maakt haar populair in talloze vakgebieden. Niemand kan nog zonder en daarom leren we fotograferen zoals we leren spreken en schrijven.
misleiden en ontroeren
Al deze gebruiken en toepassingen van de fotografie kennen hun eigen vorm, hun eigen esthetiek en stijl. We kunnen vaak aan de foto zien met wat voor soort foto we te maken hebben. Fotografie is een communicatiemiddel met een eigen taal, een beeldtaal. We 'lezen' de taal van een foto - vaak onbewust - aan de hand van het onderwerp, de compositie, de scherpte, de lichtval, de kleur of het zwart-wit, het formaat, de plaats waar we hem zien of het moment waarop dat gebeurt. Maar om die taal echt goed te kunnen doorgronden, begrijpen en waarderen, is een geschoold en geoefend oog nodig. In onze beeldcultuur neemt communicatie via het beeld een steeds hogere vlucht. Daarom groeit de noodzaak van inzicht in de manier waarop fotografische beelden tot ons 'spreken', om te weten met welk doel fotografen ze maken, hoe zij dat doen en op welke manier hun foto’s worden gebruikt. Maar ook de noodzaak om te weten wat ze ons willen vertellen en hoe die foto’s ons informeren, verleiden, misleiden en ontroeren. Dan begrijpen wij via die beelden meer van de wereld om ons heen. En uiteindelijk ook van onszelf.
Dáárom fotografie!
Oktober 2006
Frits Gierstberg (1959) werkte sinds 1993 als hoofd tentoonstellingen
bij het Nederlands Foto Instituut. Daarna, sinds 2003, werkt hij in
diezelfde functie bij het Nederlands Fotomuseum. Hij organiseerde de
afgelopen jaren een groot aantal internationale tentoonstellingen,
symposia, lezingen en debatten over fotografie. Vanaf 1 januari 2006 is
hij daarnaast werkzaam als bijzonder hoogleraar Fotografie aan de
Erasmus Universiteit Rotterdam. In ‘Waarom fotografie?’ bespreekt hij de rol en functie van fotografie.
|
|
|
Zie ook...
|
Onderzoeken 
