De albums van Lita Tholen–de Ranitz, deel 1
Sanne Baar
In 2004 kocht het Nederlands Fotomuseum bij het Institute for Concrete Matter in Haarlem twee kleine fotoalbums aan (inv. nrs. ANO 189 en ANO 190). Op het eerste gezicht lijken het twee gewone familiealbums uit de jaren dertig. We zien foto’s van een man en drie vrouwen die reisjes maken in Nederland, België en zelfs per vliegtuig naar Londen. Bijzonder aan de albums is dat ze compleet zijn, uitgebreid zijn geannoteerd en droogbloemen bevatten. Bovendien wordt er twee keer expliciet gesproken over fotografie. Bij lezing van de teksten wordt al iets meer duidelijk over de geportretteerden. Op pagina twee van het eerste album wordt gesproken over de Kanaalvilla en valt de naam Lita. Op pagina negenentwintig staan Lita met een jongere man bij het plaatsnaambord van de gemeente Tholen. Deze foto heeft het bijschrift ‘O dierbaar plekje’. Dit leidde tot de hypothese dat het gaat om twee albums van Lita Tholen-de Ranitz.
Deze webtentoonstelling neemt u mee op een zoektocht naar de fotograaf en samensteller van de albums. Door een klik op de foto's kunt u inzoomen op de teksten.
Korte biografie
Lita de Ranitz (1876-1960) groeide samen met haar vier jaar oudere zuster Anna Margaretha op in het Den Haag van koningin Emma en Wilhelmina. Haar vader had nauwe banden met koning Willem III en koningin Emma. Zijn dochters kregen een strenge opvoeding. De meisjes de Ranitz groeiden op onder de hoede van hun chaperonne Marie Auguste van Hoogendorp (1864-1931) - die niet alleen een vriendin was van hun moeder, maar ook van Anna en Lita. Anna bleef ongehuwd en Lita was 43 toen ze met Willem Bastiaan Tholen trouwde.
Lita de Ranitz trouwde in 1919 met de schilder Willem Bastiaan Tholen (1860-1931). Hij woonde vanaf 1890 met zijn eerste vrouw Jacoba Suzanna Muller (1943-1918) op de eerste etage van de Kanaalvilla in Den Haag. Deze villa stond in de buurt van het huidige Madurodam en werd tijdens de Tweede Wereldoorlog afgebroken vanwege de aanleg van de Duitse Atlantikwall.
Op de begane grond van de Kanaalvilla woonde Cobi Witsen (een goede vriendin van Suzanna) met haar man Bram Arntzenius en diens zes kinderen. Het kinderloze echtpaar Tholen–de Ranitz was nauw betrokken bij het gezin Arntzenius. Tholen heeft ze dan ook enkele malen geschilderd.
Hobbies
Lita reisde veel door Nederland en Europa. Het Koninklijk Huisarchief bezit een fotoalbum van een reis die ze in 1914 met vriendinnen naar Rome maakte. In 1908 publiceerde zij onder de titel ‘Een viertal op den Montparnasse. Parijsche Schetsen.’ een boekje over de reis van een meisje naar Parijs. Poppenhuizen waren haar andere grote hobby. Deze zijn momenteel in het bezit van het Haags Historisch Museum. Tholen schreef diverse brieven aan Lita op poppenformaat en maakte met andere schilders van de Haagse School diverse mini-schilderijtjes voor haar poppenhuizen.
Andere figuranten
We weten nu wie Lita is. Maar wie zien we nog meer in het album? Er komen drie vrouwen en een man voor op de foto’s en in de teksten. Over deze man later meer in deel 2 van deze webtentoonstelling.
De vrouwen hebben de namen Tante Anna, Elisabethje en Moes. Anna is het zusje van Lita. Elisabethje is waarschijnlijk Elisabeth Caroline Arntzenius (1881-1936), een van de zes kinderen van Bram Arntzenius. In het laatste gedeelte van de albums uit de eerste na-oorlogse jaren komt Elisabethje niet meer voor. Wat deze aanname dus zeer waarschijnlijk maakt. Wie Moes is blijft voorlopig onduidelijke.
Bronnen
Robert van Lit, De Poppenhuizen van jonkvrouwe Lita de Ranitz (De Nieuwe Haagsche, Den Haag, 2002)
Lita de Ranitz, ‘Een viertal op den Montparnasse. Parijsche Schetsen.’ (W.P. van Stockum & Zoon, Den Haag, 1908)
In deel 2 van deze webtentoonstelling over de albums van Lita Tholen-de Ranitz kunt u het tweede album met inventaris nummer ANO 190 bekijken.
