Ed van der Elsken | Twee "professionele lichte meisjes" worden "uitgelaten" door hun madam, Marseille, Frankrijk (14 juli 1981)
Ed van der Elsken | Zelfportret met fotografe Ata Kando, Parijs, Frankrijk (1953)
In het leven van Ed van der Elsken zijn drie periodes te onderscheiden. Deze hingen nauw samen met zijn respectievelijke echtgenotes en resulteerden in grensverleggende egodocumenten. De eerste periode betrof zijn verblijf in Parijs van 1950 tot 1955 waarin hij het leven deelde met de twaalf jaar oudere Hongaarse fotografe Ata Kandó. Zijn camera richtte hij in die jaren op een groep intellectuele 'hangjongeren' die hij in grofkorrelige zwart-wit foto's vastlegde. Hun gezamenlijke avonturen vormden het onderwerp van de beeldroman ‘Een liefdesgeschiedenis in Saint-Germain-des Prés’ (1956), waarmee hij direct internationale bekendheid verwierf.
Na terugkeer in Amsterdam brak een periode van reizen aan, in 1957 te beginnen met een verblijf in Frans Equatoriaal Afrika dat resulteerde in het oogstrelende boek ‘Bagara’ (1958). In 1959-1960 maakte hij een wereldreis met zijn tweede echtgenote Gerda van der Veen. Omdat het geplande fotoboek ‘Sweet Life’ over deze wereldreis uiteindelijk tot 1966 op zich zou laten wachten, concentreerde Van der Elsken zich in de tussenliggende jaren vooral op het maken van films. Zijn gefilmde zelfportret ‘De verliefde camera’ werd in 1971 bekroond met de Staatsprijs voor Filmkunst, maar betekende tevens het einde van zijn tweede huwelijk.
Van 1971 tot zijn overlijden in 1990 woonde Ed van der Elsken met Anneke Hilhorst in Edam. In deze periode reisde hij verschillende malen naar Japan en publiceerde hij een aantal fotoboeken in kleur. Toen zich in 1988 een ongeneeslijke ziekte bij hem openbaarde nam hij afscheid van het leven en zijn publiek door de ontroerende film ‘Bye’ (1990).
Het leven van Ed van der Elsken draaide om de camera met zichzelf als middelpunt. Maar hij verschool zich er nooit achter, gebruikte de camera vooral om contact te leggen met zijn 'tegenspelers'. In de fotografie en de film brak hij vanaf de jaren vijftig met bestaande beeldconventies en ontwikkelde hij zich tot een van de meest vooraanstaande Nederlandse beeldmakers uit de tweede helft van de vorige eeuw.
echtgenoot van fotografe Ata Kando (Leijerzapf e.a. 1984–), echtgenoot van Anneke Hilhorst (NFM)
Geboorteplaats/datum
Amsterdam, 1925-03-10
Sterfplaats/datum
Edam (Edam-Volendam), 1990-12-28
Nationaliteit
Nederlands
Discipline
fotograaf, cineast
Onderwerp
figuurvoorstellingen, landschappen, dieren, genrekunst, documentaire fotografie, reportagefotografie, straatscènes, reisreportages Van der Elsken fotografeerde o.a. de stad Amsterdam, de schilder Karel Appel, het Waterlooplein, de hongersnood in Bangladesh en het dagelijks leven in Japan (Sinderen 2002).
Amsterdam1945-1950, begon in 1947 met fotograferen met camera van vader (Leijerzapf e.a. 1984–)
Wormerveer (Zaanstad)1947-1947, werkte bij Foto Brouwer in Wormerveer in donkere kamer (Leijerzapf e.a. 1984–)
Marseille1949-1949, fotografeerde in Parijs en Marseille; Annelies Romein introduceerde Van der Elsken naar aanleiding van deze serie bij de GKf (Leijerzapf e.a. 1984–)
Parijs1950-1955, Leijerzapf e.a. 1984–
Amsterdam1955-1969, Leijerzapf e.a. 1984–
Congo1957-1957, Leijerzapf e.a. 1984–
Frans Equatoriaal-Afrika (hist.)1957-1957, Leijerzapf e.a. 1984–
Wereld1959-1960, maakte wereldreis (Sinderen 2002)
Amsterdam1962-1967, fotografeerde vanaf 1962 gedurende vijf jaar nauwelijks; wijdde zich volledig aan het medium film (Leijerzapf e.a. 1984–)
Edam (Edam-Volendam)1969-1990, plaatsen van werkzaamheid ontleend aan Koetzle 2002
Bangladesh1974-1975, Leijerzapf e.a. 1984–
Pakistan1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Thailand1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Borneo (eiland)1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Bangladesh1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
India1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Malawi1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Madagaskar1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Brazilië1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Haïti1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Salomonseilanden, de1976-1977, maakte in opdracht van Memisa film over Derde Wereld (Leijerzapf e.a. 1984–)
Japan1984-1987, Leijerzapf e.a. 1984–
Korea1988-1988, Leijerzapf e.a. 1984–
Hong Kong (Speciale Bestuurlijke Regio)1989-1990, Leijerzapf e.a. 1984–
Publicaties
Foto's voor de stad, Amsterdam, 1977 (+Z) (NFM)
Fotografie in Nederland 1940-1975, 1978 (Biografieën) (NFM)
De Stad in zwart/wit ; 5 jaar Amsterdamse dokumentaire foto-opdrachten, Amsterdam, 1982 (+Z) (NFM)
Leijerzapf, Ingeborg Th. (ed.): Roots and Turns; 20th Century Photography in the Netherlands (exh. cat. Houston, 1988) (NFM)
Kousbroek, Rudy: 66 Zelfportretten van Nederlandse Fotografen (1988) (NFM)
Boom, M. a.o.: Foto in Omslag (1989) (NFM)
Foto 1991, 1/2, p. 16 (NFM)
Nieuwsbrief Nederlands Fotoarchief 1992, II/2, Aug. Inlegvel (NFM)
International Photo-Auction Amsterdam 1993 (NFM)
Nieuwsbrief Nederlands Fotoarchief 1994, IV/2, p. 26 (NFM)
Contemporary Photographers (3rd ed. 1995) (NFM)
Dictionnaire de la Photo (Larousse, 1996) (NFM)
Bibliography NCC: 8 febr. 1996 (NFM)
Ewing, William A.: Liefde & Verlangen (1999) (NFM)
Thijsen, M.: Het bedrijfsfotoboek 1945-1965 (2002) (NFM)
Misselbeck, R. (Hrsg.): Prestel-Lexikon der Fotografen (2002) (NFM)
Lenman, Robin (ed.): The Oxford Companion to the Photograph (2005) (NFM)
Warren, Lynne (ed.): Encyclopedia of Twentieth-Century Photography (2006) (NFM)
Opleiding
Fotovakschool (Den Haag), Kunstnijverheidsschool Quellinus (Amsterdam), autodidact schriftelijke cursus; zakte voor examen (Leijerzapf e.a. 1984–), , Van der Elsken noemde zichzelf autodidact (Leijerzapf e.a. 1984–)
Leerling van
Overbeeke, Aernout
Leraar van
Nienhuis, Bert (1944)
Winnaar van
David Röell Prijs/Prins Bernhard Cultuurfonds Prijs voor Beeldende Kunst
Capi-Lux Alblas Prijs
Lid van
GKf beroepsvereniging van fotografen
Zie ook
Wessing, Koen, Windig, Ad, Cartier-Bresson, Henri, Bischof, Werner, Haas, Ernst, Bos, Paul van den, Wessing, Koen, Windig, Ad, Cartier-Bresson, Henri, Bischof, Werner, Haas, Ernst, Bos, Paul van den assisteerde in 1949 Windig (Leijerzapf e.a. 1984–); drukte in 1950 foto's af van Cartier-Bresson, Bischof en Haas (Leijerzapf e.a. 1984–)
Bronnen
Overige opmerkingen
Zie ook...
Ed van der Elsken, foto's uit Amsterdam
Ed van der Elsken, foto's uit Hong Kong
Foto's van Japan, gemaakt door Ed van der Elsken
Een selectie van kleurenfoto's door Ed van der Elsken
Foto's uit het boek: Gijs van Tuyl, Enno Kaufhold e.a., Ed van der Elsken: Sweet life. Fotografie + film 1949-1990, Kunstmuseum Wolfsburg (2000)