Oscar van Alphen (Cees Nieuwenhuizen) | Dubbelbeeld in zwart-wit en kleur uit 'De Oorlogen' (1985)
Oscar van Alphen (Cees Nieuwenhuizen) | De Jordaan, Amsterdam (1957-1958)
Werd geboren als Cees Nieuwenhuizen en ambieerde aanvankelijk een leven op zee. Onderbroken door een onderduik in West-Friesland rondde hij zijn zeevaartopleiding in 1946 af. Na een korte werkzaamheid op de grote vaart, begon hij een studie sociale geografie aan de Universiteit van Amsterdam. Door een in de oorlogsjaren opgelopen tuberculose moest hij deze studie in 1951 afbreken en raakte hij geïnteresseerd in de fotografie. Als autodidact publiceerde hij in 1958 zijn succesvolle eerste boek Kinderen in de grote stad waarvan ook Duits- en Engelstalige edities verschenen. Het sociaal-documentaire karakter van zijn foto's sloot aan bij de traditie van de GKf, waarvan hij in 1961 lid werd. Als secretaris zou hij vanaf 1968 een belangrijke rol spelen bij de realisering van gemeentelijke en landelijke documentaire fotografische opdrachten.
Werkzaam voor verschillende dag- en weekbladen publiceerde hij in 1960 samen met journalist Bas Roodnat zijn tweede boek 12 x Amsterdam. De Meirevolutie van 1968 markeerde ook bij Van Alphen een kentering, die gepaard ging met toenemende twijfels over de mogelijkheid van het medium fotografie om de werkelijkheid weer te geven. Zijn werk kwam steeds meer in het teken te staan van een dialoog tussen engagement, theorie en fotografische praktijk. In Het rijke onvermogen (1977) stelde hij in woord en beeld de Duitse 'Berufsverbote' aan de kaak en in Palestijnen, Palestina! (1982) het lot van de Palestijnse vluchtelingen. Tegelijkertijd realiseerde hij in 1982 zijn project Het moment voorbij als een reactie op de theorie van 'het beslissende moment' van Henri Cartier-Bresson. Combinaties van beeld en tekst zag hij als een oplossing om te reflecteren op fundamentele maatschappelijke structuren. In zijn grensverleggende audiovisuele installatie De oorlogen (1985), die in 2006 op dvd werd gereconstrueerd, en het boek De slak op het grasveld (1992) werkte hij dit concept verder uit.
Door zijn werk en geschriften was Van Alphen een pionier wat betreft de ontwikkeling van de documentaire fotografie: van verslaglegging van de maatschappelijke werkelijkheid naar reflectie op de waarneming zelf en de betekenis van het beeld.
